Żywienie

Podstawowe zasady żywienia koni domowych w oparciu o ,, The Royal (Dick) School of Veterynary Studies” CLINICAL NUTRITION Dr Jo-Anne Murray (Phd, MSc, PgDip ,BSc(hons), BHSII, RNutr) Senior lecturer in animal husbandry and nutrition

Żywienie koni opiera sie na zbilansowanej diecie skomponowanej z 6 podstawowych składników pokarmowych: węglowodanów, białka, tłuszczu, witamin, minerałów i wody. Komercyjne karmy dla koni zazwyczaj podają skład i udział pierwszych pięciu z pominięciem wody. Trzeba zaznaczyć, że koń wypija dziennie od 17,5 do 56,8 litra wody i potrzebuje stałego do niej dostępu. W przypadku braku dostępu do wody, koń powinien mieć mozliwość skorzystania z pojenia min 2x dziennie przez wystrczająco długi czas. Brak wody przyczynia się bowiem do spadku kondycji, odwodnienia i  przeładowania jelit oraz powstawania różnych rodzajów kolek.

Węglowodany – są najpewniej największą częścią końskiej diety. Można podzielić je na dwie grupy: strukturalne ( włókno pokarmowe ) i nie-strukturalne ( cukry i skrobia).

blonnik

  • Włókno znajduje się w największej ilości w sianie i trawie tzw. błonnik. Zdolność trawienia włókna, koń zawdzięcza budowie swojego przewodu pokarmowego oraz temu, że zamieszkujące jego jelito ślepe oraz okrężnicę mikroorganizmy potrafią przksztalcać je w przyswajalne przez źródło energii.

 

6-zrodel-dobrych-weglowodanow_17029_w600

  • Trawienie nie-strukturalnych węglowodanów jak cukry oraz skrobie może się łatwo odbywać w jelicie cienkim. Znajdują się one głównie w kukurydzy, owsie i jęczmieniu. Są one bardziej skoncentrowanym źródłem energii miż błonnik.

skrobia-modyfikowana-szkodzi-czy-nie

Należy sobie uświadomić, że przewód pokarmowy konia jest zaprojektowany do trawienia przede wszystkim włókna pokarmowego i pozyskiwania energii z węglowadanów strukturalnych. Koncentraty ( zboża) powinny stanowić zatem jedynie dodatek paszowy a nie podawane w monodiecie.  

Koń powinien otrzymywać pasze w ilości ok 1% masy ciała dziennie, optymalnie by było to 1,5-2% masy ciałą. Skarmianie mniejszej ilości błonnika może powodować kolki i wrzody. Na rynku dostepne są tzw. bezpieczne karmy dla koni, których skład węglowodanowy oparty jest na pulpie buraczanej i łuskach fasoli, które zawierają dużo błonnika i niska zawartość skrobi. Takie karmy dedykowane sa zazwyuczaj koniom z chorobą wrzodową, ochwatem, Coushingiem czy nawracajacymi kolkami.

Białko – Jest składnikiem pokarmowym odpowiedzialnym za wzrost i rozwój organizmu. Jego znaczenie jest często źle rorumiane przez właścicieli koni. Białka sa trawione w jelicie cienkim poprzez ,,cięcie”ich na aminokwasy. Dopiero aminokwasy są podstawowym budulcem tkanek. Możliwość budowania białek z aminokwasów jest ograniczona ich podażą a u koni głównym aminokwasek, którego najszybciej zaczyna brakować jest lizyna.

lizyna

Wiele karm jest więc wzbogacana w lizynę by polepszyc jakość zawartago w nich białka bez ogólnego zwiększania jego ilości. W komercyjnym żywieniu koni pokutuje bowiem błędne przekonanie, że większa ilość bialka w diecie równa się więcej energii. W rzeczywistości białko najtrudniej jest przerobić na przydatne źródło energii dla konia.

Zapotrzebowanie na białko zależy do wieku, etapu rozwoju, i stanu rozrodczego konia. Konie w fazie wzrostu, karmiące klacze oraz źrebięta potrzebuja ok 12-18% białka. Konie starsze pokrywają swoje zapotrzebowanie z 8-12 % w zależności od obciążenia pracą. Konie w treningu sportowym wykazuja zapotrzebowanie na ok 12% białka ze względu na rozbudowywanie masy mięśniowej. 

amoniak
amoniak

Nadmiar skarmianego białka jest przekształcana w aminokwasy i natychmiast wydalana w postaci mocznika, który w moczu ulega konwersji do amoniaku. Nadmiar wydalanego z moczem amoniaku może przyczyniac się do powstawania chorób ukladu oddechowego u koni utrzymywanych w chowie stajennym.

Odpowiednio selekcjonowane siano pomaga w dostarczaniu koniowi odpowiedniej ilości białka. Siano można podzielić na trawowe ( np. tymotkowe) oraz na strąkowe ( alfa alfa np. lucerna, orzeszki ziemne, koniczyna ) Ogólnie siana strąkowe zawieraja więcej białka niż trawowe odpowiedni 18-22 % i 16-18%. Jakość siana determinuje podaż, przyswajalności i wydalanie skladników pokarmowych – białka i węglowodanów.

siano-2-538x218            big_lutz2

 

Tłuszcze – skarmianie tluszczu koniom jest stosunkowo nowym trendem w zywieniu tych zwierząt. Zbadano jednak, że konie tolerują znaczne dawki tłuszczu podane w diecie i stanowi on dla nich źródło łatwo dostępnej energii. Pasze komercyjne nie wzbogacane

Linseed oil

dodatkiem tłuszczu zawierają go zazwyczaj od 2 – 4 % podczas gdy pasze wzbogacane mogą zawierać od 6-12%. 

 

 

Dodatki oleju powodują zagęszczenie paszy i przyczyniają się do zmniejszenia  ilości jaką koń zjada, dlatego trzeba się upewnić czy zawartośc pozostałych składników odzywczych jest wystsrczająco duża by pokryć zapotrzebowanie konia zjadającego mniejsza objętość paszy.

Vitaminy – są to substancje niezbedne do inicjowania procesów metabolicznych w organizmie. Ich obecność jest niezbedna do życia. Zostały podzielona na rozpuszczalne w wodzie ( grupa B, vit. H, PP, F, C, Kwas pantotenowy ) i rozpuszczalne w tłuszczach ( A,D,E,K) Koń syntetyzuje większość z nich dlatego nie wszystkie trzeba suplementować z paszą. Do witamin tych witamin należą m.in vit. C, K i grupa B – dlatego nie ma ich zazwyczaj wyszczegółnionych na opakowaniach karmy komercyjnej. Uzupełnianie witamin jest ważne dla koni ponieważ ich niedobory skutkują rozwojem określonych chorób, nie mniej należy także brać pod uwagę ich przedawkowanie. Nadmierna podaż witamin rozpuszczalnych w wodzie jest szybko eliminowana z moczem więc nie jest to szczególnie kłopotliwa sytuacja. Witamony rozpuszczalne w tłuszczu są natomiast szybko i łatwo gromadzone w tkance tłuszczowej zwierząt więc nadmierna ich podaż w paszy może stanowić faktyczny problem dla organizmu. Nadmiar gromadzonych witamin prowadzi do zatrucia organizmu dlatego należy uważać przy podawaniu paszy suplementowanej większą ilością poszczególnych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Minerały – są to substancje nieorganiczne, niezbędne do życia i prawidłowego funkcjonowania organizmu. Zapotrzebowanie na składniki mineralne zmienia się w zależności od wieku, stanu somatycznego ( ciąża, laktacja) oraz intensywności wykonywanego wysiłku. Większość komercyjnych karma dla koni jest zbilansowana pod względem mineralnym w sposób zależny od zapotrzebowania konkretnej grupy koni. Karmy są dedykowane np. koniom w intensywnym treningu sportowym lub matkom karmiącym. Niekiedy suplementacja określonymi minerałami wywiera korzystny wpływ na zdrowotność, tak jak w przypadku dadatków miedzi i cynku, które wpływają na budowanie prawidłowego rogu kopytowego czy sierści. Podaż mineralów powinna być tak samo jak w przypadku witamin odpowiednio zbilansowana gdyż ich nadmiar może powodować zatrucia. Wchłanianie niektórych minerałów z przewodu pokarmowego może być zależne od obecności innych ( minerały mogą pomagać sobie we wchłanianiu lub ze sobą konkurować ). Jeżeli koń nie otrzymuje dodatków mineralno – witaminowych lub dostaje ich niewiele może potrzebować suplementacji tych składników. powstały komercyjne „balansery” racji żywnościowych, które uzupełniaja podstawową paszę w minerały i witaminy. Są to suplementy, których podaje się niewielką ilość bezpośrednio do paszy.

Producenci oferują lizawki solno-witaminowo-mineralne dla koni, jednak wiedząc, że konie nie są przystosowane do skutecznego lizania paszy, takie rozwiązanie nie jest optymalne. Lizawki zawierają poza tym ok 95% soli więc podaż pozostałych składników nie pokrywa dziennego zapotrzebowania zwierzęcia.

Wapń i Fosfor –  Bardzo ważny dla koni jest stosunek ilości wapnia do fosforu we krwi i powinien wynosić 2:1.  Nadmiar fosforu powoduje uruchomienie rezerw wapnia z kości by wyrównać ten stosunek we krwi co w konsekwencji prowadzi do licznych zaburzeń na tle niedoboru wapnia. Należy zawsze zwracać uwagę na iość tych pierwiastków oferowaną w karmach komercyjnych. Konie zywione tradycyjnie owsem lub innym ziarnem mogą mieć częściej zaburzony stosunek Ca:P ponieważ ziarno jest bogate w fosfor a ubogie w wapń. Podaż ty pierwiastków w sianie i trawie zazwyczaj jest optymalna natomiast wyslodki, ziarna i karmy komercyjne zawierają znacznie więcej fosforu i powinny być suplementowane wapniem.

PRZEWÓD POKARMOWY KONIA

Cały przewód pokarmowy konia jako zwierzęcia pasącego się jest w pełni przystosowany do trawienia i pozyskiwania energii z pokarmów roślinnych zawierających przeważającą część włókna – błonnika. Konie pobierają duże ilości paszy żeby pokryć swoje zapotrzebowanie na składniki odżywcze. Jako zwierzęta użytkowe są zazwyczaj karmione dodatkowo ziarnem i suplementami, jednak ten typ żywienia nie zawsze pokrywa ich wymagania żywieniowe.

Konie są z anatomicznego punktu widzenia nieprzeżuwającymi  roślinożercami ( bezżwaczowcami) albo inaczej ten typ zwierząt fermentuje pożywienie w jelicie grubym. Ich jelito grube zawiera ok. 80-90 litrów płynu zamieszkałego przez bakterie i pierwotniaki, które wytwarzają enzymy niezbędne do trawienia włókna. Cały projekt przewodu pokarmowego zakłada ciągłe pobieranie  paszy – jest to niestety często pomijana kwestia przy planowaniu żywienia koni. Ich żołądek nie jest przystosowany do zjadania pojedynczych, dużych objętościowo posiłków .Skarmianie więc dużych ilości ziarna na raz powoduje przeładowanie żołądka i jelita cienkiego co skutkuje przyspieszoną fermentacją węglowodanów w jelicie grubym i w konsekwencji przyczynia się do powstawania chorób takich jak kolki czy ochwat. W naturze koń pokonuje dziennie od 8  – 26 km ciągle podgryzając małe porcje paszy, zajmuje mu to 16-20 godzin na dobę.

equinenutrition tract
Photo: http://www.admani.com/horse/EquineLibrary/HorseUnderstandingtheEquinedigestiveSystem.htm

Przewód pokarmowy konia ma łączną długość 30 metrów i mieści objętość 200 litrów. Poszczególne jego odcinki to:

  1. jama ustan
  2. gardło
  3. przełyk
  4. żolądek
  5. jelito cienkie
  6. jelito ślepe
  7. okrężnica wielka
  8. okrężnica mała
  9. prostnica zakończona odbytem

Narządy związane z przewodem pokarmowym to:

  1. zęby
  2. język
  3. gruczoły slinowe
  4. wątroba
  5. trzustka

JAMA USTNA

czaszka horseplanet pl
photo by Horseplanet.pl

Trawienie zaczyna się w jamie ustnej, kęsy paszy pobierane są za pomcą siekaczy, nawilżane śliną i przepychane językiem pod zęby przedtrzonowe i trzonowe by zostać tam przeżute. Żucie jest kluczem do sukcesu zdrowego trawienia.

Koń przeżuwa pasze 70-90 razy na minutę i stymuluje tym wydzielanie śliny.

Koń wydziela dziennie 30-40 litrów śliny, której podstawowe działanie to nawilżanie pokarmu i buforowanie kwaśnej treści żolądka. w skład śliny konia wchodzi 99% wody i bufory. Nie ma w niej enzymów tak jak u ludzi. Koń posiada 3 gruczoły ślinowe:

Odpowiednio od lewej: podżuchwowa, podjęzykowa i przyuszna.

 

sialografia hrcak srce hr
Photo by hrcak.srce.hr

 

W badaniu sjalograficznym ( po podaniu kontrastu) można uwidocznuć ślinianki i ich przewody wyprowadzające ślinę na zdjęciach RTG.

 

 

 

 

ŻOŁĄDEK

stomach-callouts drjessvet blogspot com
Photo by drjessvet.blogspot.com

Żołądek konia jest stosunkowo mały, mieści objętość od 8 do 15 litrów i ma wielkość porównywalną z piłka do rugby. Jest fizjologicznie podzielony na dwie części: 

  • Gruczolową, produkującą kwas solny pH 1,5-2 i chronioną bloną śluzową
  • Bezgruczołową, gdzie jedzenie trafia prosto z przełyku. Nie ma tu błony śluzowej i pH utrzymuje się na poziomie 6-7 ( buforowane śliną ). Jest to część wrażliwa na uszkodzenia gdy pH wzrasta np po karmieniu ziarnem

Pasaż żołądkowy trwa ok 30 minut ( opróżnienie go z połkniętej treści ) 

JELITO CIENKIE

Jelita koń studyblue com
Photo by studyblue.com 1 – żołądek, 2 – jelito cienkie, 3 – jelito ślepe, 4 – okrężnica, 5 – prostnica

Łączy żołądek z jelitem grubym. Jest w ksztalcie rury o jednakowej średnicy i ma łączną długość 21 metrów co stanowi ok 30% objętości przewodu pokarmowego i 75% jego długości. W jelicie panuje pH 2,5 – 3,5 i wyróżnia się w nim 3 części anatomiczne:

  1. Dwunastnicę – do niej uchodzą przewody żółciowe ( koń nie posiada woreczka żółciowego) i wydzielana jest żółć, która buforuje pH do wartości 7-7,5. W ścianie XII-nicy znajdują się gruczoły Brunner’a, które wydzielają do jej światła dwuwęglany ( bufor)
  2. Jelito czcze – większość trawienia i wchłaniania
  3. Jelito biodrowe

 

duodenym studyblue com
photo by studyblue.com ujscie przewodu żółciowego (9) i trzustkowego(a) do dwunastnicy
ileum studyblue com
Photo by studyblue.com jelito biodrowe – ileum

Warunki panujące w jelicie cienkim przystowosowują je do wchłaniania składników pokarmowych – neutralne pH ułatwia ich transport przez ścianę jelita oraz stważa optymalne warunki do działania enzymów trawiennych ( amylazy, lipazy, nukleazy, peptydaz i innych ). Zachodzi to trawienie:

  • skrobii ( przez amylazy jest rozkładan ana cukry proste) konie mogą łatwo trawić skrobię ale w ograniczonych ilości w danej jednostce czasu. Jeżeli jej podaż jest zbyt duża, trafia ona niestrawiona do jelita grubego.
  • cukrów prostych
  • tłuszczów ( lipazy tną je na kwasy tłuszczowe i glicerol)
  • białek ( proteazy zaczynają trawić je już w żołądku, w jelicie są cięte na aminokwasy)
  • minerały są wchłaniane bezpośrednio przez ścianę jelita

Pasaż w jelicie cienkim trwa ok 45 minut a jego ruchy perystaltyczne przesuwają treśc o 30 cm na minutę. Wszystkie trawione składniki są wchłaniane przez ściane jelita.

JELITO GRUBE

jelita prewe-lewe vetfolio com
Photo by vetfolio.com

Jelito grube stanowi ok 60 % całego przewodu pokarmowego konia, ma ok 7 metrów długości i ok 125 litrów pojemności. Nie ma tu trawienia enzymatycznego. W śluzówce jlita znajdują się gruczoły śluzowe. Trawienie w tej części przewodu pokarmowego zachodzi przy czynnym udziale bakterii i innych drobnoustrojów tzw. wymoczków ,”zamiszkujących ten teren”. Z anatomicznego punktu, jelito grube, dzieli się na 3 odcinki:

  1. Jelito ślepe ( ma ok 1,2 metra długości, pojemność ok 30 litrów i jest zakończone ślepo. Treść pokarmowa dostaje się do jelita przez zastawkę ślepo – kątniczą ( biodrową) a wydostaje się do okrężnicy przez zastawkę ślepo – okrężniczą. Zachodzi tu największa fermentacja włókna z udziałem mikrobów. Można je porównać do krowiego żwacza)
  2. Okrężnicę wielką (ma 3 – 3,5 metra dlugości i dzieli się na 4 pokłady prawy i lewy brzuszny oraz lewy i prawy grzbietowy – w kolejności 0 połączone ze sobą tzw. zgięciami, w których najczęściej dochodzi do zatkania treścią pokarmową)
  3. Okrężnicę małą ( ma 3 – 3,5 metra dlugosci, równą średnicę i pełni funkcję wchłaniania wody)
horse dig sys baileiyshorsefeeds co uk
Photo by baileyshorsefeeds.co.uk

W jelicie grubym zachodzi proces fermentacji włókna pokarmowego – blonnika – dzieje się to za pomocą mikroorganizmów zasiedlających jelito. Szacuje się , że końskie jelito grube zamieszkuje ponad 400 różnych gatunków bakterii, grzybów i pierwotniaków. 

Fermentacja błonnika przez mikroorganizmy do:

  • lotnych kwasów tłuszczowych (propionowy, acetylowy, butyrylowy – są wykorzystywane przez konia jako źródło energii)
  • dwutlenku węgla CO2 i metanu NH4

W jelicie grubym panuje pH rzędu 6 – 7 ( ważne by było niezmienne) są wydzielane dwuwęglany i sole fosforu oraz zachodzi szybkie wchłanianie lotnych kwasów tłuszczowych. Mikroorganizmy muszą mieć czas na adaptację dlatego raptowna zmianya diety może powodować zaburzenia trawienia włókna. Także zbyt mała podaż włókna oraz czasowe pojawianie sie dużych ilości skrobii i cukru mogą powodowac zaburzenia.

Nadmiar skrobii w jelicie grubym jest niepożadany:

  • przyspieszona fermentacja powoduje podwyższenie poziomu lotnych kwasów tłuszczowy, wzmaga produkcję kwasu mlekowego co skutkuje gwałtownym spadkiem pH
  • w niskim pH umierają „wymoczki” 
  • pojawiają się kolki
  • rozwija się kwasicia
  • może doprowadzić do ochwatu

 

W związku z tym, że konie fermentują włókno w jelicie grubym, jego brak w dawce pokarmowej będzie powodował niepożądane skutki w jego fizjologii oraz psychice. Konie mają psychiczną potrzebę uczucia sytości, która powoduje obecna w paszy włókno. Ekstremalnie w sytuacja niedoboru włókna konie prezentują narowy w postaci żucia drewna i obgryzania ścian boksu.


Optymalna ilość pokarmu jaką koń powinien otrzymać jest uzależniona od rodzaju wysiłku, którem ma podołać.  W  Niemczech (1987 Meyer  i inni) wykonano eksperyment na koniach rajdowych, który unaocznił, że konie, które zjadały więcej włókna oraz te karmione tylko sianem i soloną paszą zachowywały w jelicie grubym znacznie więcej – 73% -wody i traciły znacznie mniej elektrolitów miały ok. 33% większą ich dostępność niż koni na diecie nisko-błonnikowej.  Zatrzymywanie większych ilości wody w jelicie jest związane z wodochłonności włóknika i może być wykorzystywane do zmniejszenia utraty elektrolitów u koni rajdowych.

Dla koni wyścigowych nadmierne wypełnienie jelita może być natomiast szkodliwe bo muszę wtedy wydatkować dodatkowa energię na utrzymanie wyższej wagi jelit. Dla nich więc ilość paszy musi być zmniejszona przed wyścigiem. Prowadzono badania nad skutkami karmienia koni ,,wyczynowych” dawkowaną ilością siana (Rice i inni 2001). Założono, że karmieni koni ograniczoną ilości siana w porównaniu z tymi karmionymi sianem do woli powoduje zmniejszenie wagi oraz wydatku energetycznego podczas biegu. Zmniejszenie ilości skarmianego siana zaczyna się na 3 dni przed planowanym wyścigiem. Na podstawie wyników badan wyciągnięto wniosek, że karmienie koni dawkowaną ilością siana (ok. 1% masy ciała) na dzień przed wyścigiem jest wskazane i dział korzystnie na układ pokarmowy, wydolność o obniża dług tlenowy podczas sprintu. Natomiast karmienie dawkowanym sianem dłużej jest niekorzystne, powoduje znaczny spadek masy ciała oraz wydolności. Badanie to dowodzi związku pomiędzy podażą włókna w diecie a masą ciała i wydolnością.


KIEDY KARMIĆ PRZED ZAWODAMI SPORTOWYMI

Jedno z częściej zadawanych pytań dotyczących żywienia koni  to jaki jest optymalny czas karmienia przed zawodami ?

  • w budowie…

 

 

Reklamy

Jeden komentarz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s